Tuesday, April 21, 2020

Mẹ Già Ê-đê

Chiều nay Mẹ buồn bên hàng lá cỏ
Giấc mơ Ê-đê xin giữ vào lòng
Trên làn da sạm, nắng nghiêng bờ gió
Rẫy nương quê nhà, xa khuất mênh mông

Chiều nay Mẹ buồn, khóc vầng trăng cũ
Điệu múa tuổi thơ bên góc sân trường
Kỷ niệm ngày nao, vàng thu lá rũ
Dấu kín tim mình chiếc bóng yêu thương

Chiều nay Mẹ buồn, mong niềm tin đến
Tiếng hát mây bay trên miền núi cao
Chim Grứ gọi mời, Mẹ hoài thương mến
Sáo trúc Đinh Năm, reo nhớ hôm nào

Chiều nay Mẹ buồn giữa buôn làng vắng
Ánh lửa bập bềnh còn ấm hương quê
Mẹ nhớ thương con, vai gầy tóc trắng
Hoàng hôn đã tàn, con vẫn chưa về

Chiều nay Mẹ buồn, trăm điều nhung nhớ
Tiếng gõ cồng chiêng thăm hỏi người xưa
Ngày tháng học trò, chan hòa tay với
Thấy con ngoan hiền, chờ Mẹ đón đưa

Chiều nay Mẹ buồn, Tây Nguyên gió gọi
Dưới mái Nhà Dài, hát khúc bơ vơ
Nhìn lại tuổi thơ về theo bóng tối
Con ở nơi nào... có nhớ mưa rơi...

Trường Đinh
UK, sương mù già 2020

Chú thích:

+ Người Ê-đê: Một trong 54 dân tộc đang sinh sống trên đất nước Việt Nam, có tên tự là Anăk Ê-đê, hay Rha-đê. Người Ê-đê cư trú nhiều ở các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Phú Yên và Khánh Hòa, có dân số trên khoảng 300 ngàn người. Nghề chính của dân tộc Ê-đê là làm rẫy và chăn nuôi gia súc. Gia đình người Ê-đê theo chế độ mẫu hệ, chủ gia đình là phụ nữ và con cái trong gia đình đều mang họ mẹ. Người đàn ông khi lập gia đình thì phải ở nhà vợ. Theo phong tục Ê-đê, người con trai không được thừa kế gia sản. Riêng người con gái út trong gia đình thì thừa kế nhà tự để thờ phụng ông bà và nuôi dưỡng mẹ cha già.

+ Giấc Mơ Ê-đê: Đây là giấc mơ của chàng trai trẻ Đam San từ một thuở xa xưa ấy, đã chống lại luật tục mẫu hệ ngàn đời của người dân Ê-đê, với ước mơ vĩ đại là cố bắt cho được vị Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ.

+ Chim Grứ: Là giống chim đại bàng bay cao nhất trong các loài chim. Vũ điệu chim Grứ là điệu múa truyền thống của dân tộc Ê-đê trong các buổi lễ hội địa phương. Các động tác múa chim được mô phỏng theo cánh chim đại bàng đang bay lượn giữa trời cao, với đội hình số lẻ 3, 5, 7 hoặc 9 người. Theo quan niệm tâm linh của người dân Ê-đê, linh hồn người chết sẽ tái hiện trở về với hình ảnh con chim Grứ. Và sau 7 lần biến dạng hình, linh hồn sẽ đầu thai trở lại làm người trên cõi thế gian.

+ Sáo Trúc Đinh Năm: Còn gọi là Đing Năm (Theo tiếng Ê-đê, Đing có nghĩa là ống sáo trúc, Năm có nghĩa là số 6). Đing Năm gồm có 6 ống nứa 2 bè dài ngắn khác nhau, cắm vào một trái bầu khô. Trên mỗi lưng nứa có khoét một lỗ nhỏ để tạo thành nốt nhạc. Ngoài loại Đing Năm 6 lỗ, còn có các loại sáo trúc khác như Đing Tak Tar (một ống nứa 3 lỗ) và Đing Buốt Klia (một ống nứa 4 lỗ).

+ Tây Nguyên: Còn gọi là Cao Nguyên Trung Phần, nằm gần đường Xích Đạo và cách xa bờ biển, bao gồm những vùng Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Tây Nguyên thích hợp với các loại cây công nghiệp như Cà phê, Ca cao, Hồ tiêu, Dâu tằm, Cây điều và Cao su, đang được phát triển mạnh tại đây.

+ Cồng Chiêng: Đây là bộ nhạc khí phổ biến của đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam, được làm bằng đồng. Khi biển diễn, Cồng Chiêng được đánh gõ với cây dùi gỗ bọc vải. Cồng, còn gọi là Knah, cở nhỏ, gồm có 6 chiếc không có núm ở giữa. Chiêng, còn gọi là Ching, lớn hơn Cồng, với nhiều kích thước to nhỏ khác nhau, gồm có 3 chiếc có núm.

+ Nhà Dài: Ngôi nhà dài của dân tộc Ê-đê là nhà sống chung của dòng họ, được làm bằng tre nứa, gỗ và cỏ tranh. Phía trước nhà dài có 2 cây cầu thang được chạm khắc bằng tay. Cây cầu đực khắc hình con rùa và mặt trời (hoặc ngôi sao 8 cánh), biểu trưng cho tính dương, dùng cho người đàn ông trong gia đình. Cây cầu cái có khắc hình 2 bầu vú và mặt trăng khuyết, biểu trưng cho tính âm, dành cho người phụ nữ và khách viếng thăm. Trên mỗi cầu thang có 5 hoặc 7 bậc, là những con số may mắn thể hiện sự sanh sôi nảy nở và tài lộc sung túc. Người đàn ông trong gia đình bị cấm lên nhà dài bằng cầu thang cái, nếu trái luật sẽ bị phạt tiền và heo gà. Trong những ngày lễ lớn, nếu có vị khách quý khi được mời lên nhà dài bằng cây cầu cái, vị khách ấy phải thể hiện sự tôn trọng người phụ nữ gia đình và văn hóa mẫu hệ Ê-đê bằng cách sờ vào 2 bầu vú trên cầu thang để bước lên nhà dài.








4 comments:

  1. Bài thơ hay và diễn giải tuyệt vời về Tây Nuyên VN. Cảm ơn em

    ReplyDelete
    Replies
    1. cảm ơn anh Hải. chiều đêm là những thương mến sum vầy...

      Delete
  2. Bài thơ hay lắm anh Trường Đinh ơi.

    ReplyDelete
    Replies
    1. cảm ơn Ly Ly ghé thăm thơ. những yên ả vui nơi phố chiều...

      Delete